yeni yakla??mlarda bulunan teorisyenler yeni olan? eski olandan

yeni
medyan?n dili ve özellikleri konusunda kavramsal ve kuramsal çal??malar
yap?lm??t?r.

Bilgisayar
arac?l? ileti?im biçimlerinin dilinin birbiri ile ba?lant?l? iki düzeyden
olu?tu?u dile getirilmi?tir. Bunlardan ilki olan, kullan?c? / al?c? düzeyinden; veri varl?klar?yla birlikte, yaz?lm??
metinleri, resimleri, grafikleri ve sesleri elektronik olarak kodlamay?
kullan?labilir k?lan yaz?l?m programlar?ndan olu?an, insan-bilgisayar ara
yüzlerinin (human-computer interface) bir dilini anlayabilmek mümkündür. Di?eri
olan bilgisayarda i?leme ve programlama
düzeyinde ise bilgisayar?n i?lemcisini ve i?letim sistemini yap?land?ran bir
kod dilini yani matematiksel algoritmalar? dü?ünebiliriz (Dewdney ve Ride,
2006: 38). Bunlar, Manovich (2001: 46)’in birbirini etkiledi?i veya uygulamada
birle?ti?ini vurgularken ifade etti?i iki katman ile benzerlik göstermektedir.
Buna göre, yeni medya genel olarak iki farkl? düzeyden olu?ur: “kültürel
katman” ve “bilgisayar katman?”. Kültürel katmandaki
kategorilerin örnekleri, ansiklopedi ve k?sa öykü; hikâye ve tema; kompozisyon
ve bak?? aç?s?; mimesis ve katarsis; komedi ve trajedidir. Bilgisayar
katman?ndaki kategorilerin örnekleri ise süreç ve paket (a? üzerinden iletilen
veri paketlerinde oldu?u gibi); s?ralama ve e?le?tirme; fonksiyon ve de?i?ken;
bir bilgisayar dili ve bir veri yap?s?d?r.

 Yeni medyaya dair temel kuramsal yakla??mlarda
bulunan teorisyenler yeni olan? eski olandan sistematik bir ?ekilde ay?rabilmek
ad?na bir tak?m ilke ve özellikler ortaya koymu?lard?r. Manovich (2001), yeni
medyan?n ilkelerini; Say?sal Temsil,
Modülerlik, Otomasyon, De?i?kenlik ve Kod Dönü?ümü ba?l?klar? alt?nda
de?erlendirir. Yeni medyan?n entegrasyon, interaktiflik ve dijital koddan
olu?an özelliklerini vurgulayan Jan Van Dijk da; bu üç karakteristi?in e?
zamanl? olarak yeni medyay? tan?ml?yor oldu?unu öne sürer. Kendi ifadesiyle
bunlar; “20. yüzy?ldan 21. yüzy?la geçerken, hem ‘entegre’, hem ‘etkile?imli’
ve ayr?ca ‘dijital kod’ kullanan medya olmu?lard?r. Bunlar?n en yayg?n
alternatif isimleri olarak multimedya, etkile?imli medya, dijital medya
terimleri kullan?lm??t?r (Van Dijk, 2006: 9).” Bu tan?mlama üzerinden medyay?
yeni ya da eski olarak belirlemenin kolay oldu?unu öne sürer. Yeni medya
tart???ld???nda bahsi geçen uyum, etkile?im ve say?sal teknolojilerin
kullan?lmas? ise yeni bir toplumsal ileti?im a?? ortaya ç?karm??t?r. Gane ve
Beer, ‘a? toplumu’ konusunda bu alana en kapsaml? katk?lar? sa?lam?? olan
Castells’in de?erlendirmesini ?öyle yaparlar: Castells, a?lar? toplumsal yap?lar olarak görmektir. O,
a?lar?n s?n?rlar olmaks?z?n geni?leyebilen aç?k yap?lar olduklar?n?, yeni
dü?ümleri (nodlar?) a? içinde ileti?im kurabildikleri sürece, yani ileti?im
kodlar?n? payla?t?klar? sürece bütünle?tirdiklerini iddia eder (2008: 20).
Castells’e göre a?a dayal? bir sosyal yap?, kendi dengesini tehdit etmeden
yenili?e duyarl?, son derece dinamik ve aç?k bir sistemdir (Castells 2010:
501).

?nternet ve cep telefonu
gibi son teknolojilerin kullan?ld??? araçlar? içinde bar?nd?ran a? toplumunda
geleneksel ile yeni medyan?n entegrasyonu, hem televizyon endüstrisinde hem de
izleyicilerin günlük hayatlar?nda de?i?iklikler yaratmaktad?r. ?nternet, yay?n
materyalinden, profesyonel olarak üretilen internet dizilerine, kullan?c?
taraf?ndan üretilen içeri?e kadar her türden görsel-i?itsel medya ile
etkile?imde bulunmak için önemli bir alan haline gelmi?tir. Cep telefonu da,
internet ba?lant?lar?n? ve tümle?ik medya oynat?c?lar?n? içerecek ?ekilde
geli?mi?tir (Evans: 2013:1). Teknolojik geli?melerin yol açt??? bu süreç
anlat?n?n birden fazla veya farkl? mecralarda yeniden üretilmesi sonucunu
ortaya koymaktad?r. ‘Transmedya hikâye anlat?m?’ kavram?yla yak?n dönemde
tart???lmaya ve son y?llarda ülkemizde de popülerle?meye ba?layan bu yakla??m?
Henry Jenkins (2006)’in ba?? çekti?i bir grup teorisyen, internet ve a?
toplumunun geldi?i noktada, asl?nda televizyon teknolojisinin art?k televizyonun
ötesine geçti?i, televizyon için üretilenin di?er mecralar için de, ama onlar?n
biçim ve içerik üretme ko?ullar?na uygun olarak özgünle?tirilerek i?lemekte
oldu?unu ortaya koymaktad?rlar. Bir transmedya hikâyesi, her bir yeni metnin
tamam?na farkl? ve de?erli bir katk?da bulunmas?yla birçok medya platformunda
ortaya ç?kmaktad?r (Jenkins, 2006: 96). Bir ba?ka deyi?le bu süreç, bu anlat?
evrelerini birden fazla medya platformuna yerle?tirmektir. Bir kavram olarak,
ortaya ç?kan yeni medya teknolojilerinin yeni anlat? içeri?i ve kitleyle
etkile?im biçimlerinin olu?umuna nas?l yol açt???n?n anla??lmas?nda merkezi
hale gelmi?tir. ‘Transmedya’ olarak nitelendirilebilecek tüm uygulamalar,
hikâyelerin birden fazla platformda anlat?lmas?n? içerir (Evans: 2013: 19). Transmedya
hikâye anlat?m?, tüketicilere yeni talepler koyan ve bilgi toplumlar?n?n aktif
kat?l?m?na dayanan, medyan?n yönde?mesine kar??l?k ortaya ç?kan yeni bir
esteti?e i?aret eder (Jenkins, 2006: 21). Yeni medya çal??malar?na dair özel
bir de?i?iklik; bir zamanlar bu kategorilerin her birine uygun olarak kabul
edilen türlerin ve i? modellerinin, dijital medyan?n yükseli?iyle estetik ve
ekonomik olarak birle?ti?i gerçe?idir (Cubitt, 2013: 15).

Bunlar?n yan? s?ra,
ileti?im teknolojilerinin yönde?mesinin, medya tüketicilerinin internet
üzerinden veya mobil telefon arac?l???yla görsel-i?itsel içeri?e eri?ebilmeleri
için yeni yollar açaca??n? dile getirmi? olan Barrie Gunter’e göre;
görsel-i?itsel üretimlerin al?nmas? için yeni teknoloji platformlar?n?n ortaya
ç?k??? ile birlikte, özellikle bu ileti?im ortamlar? için özel olarak
tasarlanm?? yeni üretim biçimlerinin geli?tirilmesinde uygulanacak beceri ve
yarat?c?l??a ihtiyaç duyulacakt?r. Bu nokta, bir medya teknolojisi ortam?nda
(örne?in, televizyonda) iyi i?leyen sunum biçimlerinin, ak?ll? cep telefonu
gibi farkl? bir ileti?im teknolojisi ortam?nda her zaman iyi çal??mayabilece?i
olas?l???na i?aret eder. Al?c? teknolojisinin do?as?ndaki farkl?l?klar,
özellikle de tüketiciyle olan ara yüzü ve al???lm?? tüketim içeri?indeki
farkl?l?klar (örne?in, evden ev d???na), e?lence ve bilgi da??t?m
formatlar?n?n, ortam için ki?iselle?tirilmesi gereklili?ini ortaya
ç?karm??t?r  (Gunter, 2010: 27). Örne?in
televizyon için üretilen program içeri?inin, mobil telefonlardan da izlendi?i
gerekçesiyle ölçek ve kullan?m s?kl??? olarak daha fazla yak?n plan çekimin
tercih edilmesinde bunun yaratt??? sorunu görebiliriz. Evdeki televizyon
seyircisine yönelik daha büyük ekranl? cihazlar?n yayg?nla?mas?, ne kadar
büyüse de bir el boyunu a?mayan telefona yönelik üretilen bu çekimlerin
günümüzde yay?n teknolojisi ve çözünürlük geli?tikçe büyük ekrana daha da
al??t?r?lm?? olan geleneksel televizyon izleyicisi aç?s?ndan estetikten daha
yoksun bir izleme deneyimi yaratt??? ortadad?r.

Yeni Medya
Habercili?i Üzerine

?nternet
ve sosyal a?lar arac?l??? ile olu?an bu a? toplumunda da haber veya toplumsal
gerçekliklerin yine Castells (2010) taraf?ndan ifade edilen bir toplumsal yap?
içerisinde üretildi?i veya yeniden üretildi?i gerçekli?inden hareketle, yeni
medyada haberin ele al?n?? biçimi geleneksel medyada mevcut olan haber üretim
ve iletim süreci ile kar??la?t?r?ld???nda ç?kacak sonuçlar biçim ve içerik
olarak yeni olan?n özelliklerini ortaya koyma konusunda bir yol gösterecektir.
Lewis (2004: 96)’e göre, haberi yay?nlamak için interneti bir araç olarak
kullanmak de?i?en bir haber üretimi ve da??t?m? modelini ortaya ç?karm??t?r.
Bunun da haberlere daha aktif bir okuyucu yakla??m? ortaya koydu?u ileri
sürülmektedir. Lewis, New Media Language adl? çal??mas?nda, elektronik
haberle?menin dört özelli?inin haberin da??t?m? ile özellikle ilgili oldu?unu
tespit eder:

?lk olarak, tek bir kodlama mekanizmas? olarak, yaz?, ses, imge ve videoyu bütünle?tirir. ?kincisi,
s?n?rs?z miktarda çe?itli bilgi nesneleri tek bir metin alan?nda birikebilir;
elektronik